Geçmiş zamalarda ya aristokratların
ya da sokaktaki vino’ların içkisi olan, fakat hiçbir zaman
ikisinin arasındaki kesime hitap etmeyen şarap,
kimlik değiştirdi.
Şarap, artık herkesin içeceği... Bunda kuşkusuz yeni dünya
şaraplarının çok büyük payı var. Eskiden şarap yalnızca
belli başlı birkaç ülke ile özdeşleşmişti. Fransız şarapları
başı çeker, İtalyan ve ispanyol şarapları onu izlerdi. Şimdi
ise yükselen trend Avustralya, California hatta Yeni Zelanda,
Arjintin ve Güney Afrika şarabı içmek... Bu trend, Fransız
şaraplarına olan talebi büyük ölçüde azaltmış durumda…
Şaraptaki bu radikal değişimin nedeni ne?
Fransız şarap profesyonelleri, birer şarap turisti gibi Napa
Valley’de şaraphaneleri geziyor, balon ve tren turlarına
katılıyor, Avustralya’da timsahların dolaştığı River Murray
kenarındaki Banrock Station adlı bir şaraphanenin ürettiği
Shiraz’ların nasıl kendi Avrupa’larında bestseller olduğunu
yerinde görerek incelemeye çalışıyorlar. Bütün amaçları
ise şaraptaki bu yeni trendin ve taleplerdeki bu radikal
değişimin nedenini anlayabilmek… Hatta işi daha ileri götürüp,
bu bölgelerde bağlar satın alan ve üretime geçen bazı Fransız
şarap ve şampanya firmaları bile var. (Fransız şampanya
üreticileri Möet et Chandon ve Mumm’un, Napa Valley ve California’daki
tesisleri gibi.)
Aynı soruyu biz kendimize sorduğumuzda, Türk şarapçılığına
da yön gösterebilecek cevaplara ulaşıyoruz.
Fransa ve birçok Avrupa ülkesindeki chateau (şato) sistemi
-yani bir tarihi şatonun etrafındaki bağlarda, yüzlerce
ufak üreticinin üzüm yetiştirdiği ve şarap üretiminin yapıldığı
sistem- yeni dünyadaki şarap üreticileri için geçerli değil.
California ve Avustralya’da, on hatta bazen yüz şatonun
toplam arazisi kadar bir arazi, tek şahıs ya da ailenin
elinde bulunuyor. Yani öncelikle ölçekten kazanıyorlar.
Bunu iklim avantajı izliyor. Avrupa’da ortalama 7 yılda bir
iyi iklim olduğundan, şarap tüketicileri ellerinde iyi seneleri
gösteren vintage chart’lar ile vinotheque’lerden alışveriş
yapıyorlar. Özellikle Avustralya ve California’da ise her
sene aynı ideal iklim ve dolayısıyla mükemmel ürünler söz
konusu olduğundan şarap tüketicileri kaygı duymaksızın bu
şarapları satın alabiliyorlar.
Bir başka faktör ise, büyük sermayeye sahip California ve
Avurtralya’lı üreticilerin, dünyanın en iyi şarap yapımcılarını
ve en iyi meşe fıçılarını kullanıyor olmaları.
Diğer
ve en önemli etken ise, Avrupalıların, yarattıkları kalitenin
ters tepmesiyle, kalite yarışında geri kalmaları. A.O.C.
(Appelation OriginControlee) sistemi kalitenin sürekliliğini
sağlamak amacıyla, Avrupalı üreticilere hangi topraklarda
hangi şarabı, hangi üzüm çeşitlerinin hangi kompozisyonuyla
ve nasıl üreteceklerini neredeyse kanun zoruyla dikte ederek
kaliteyi garanti almayı amaçlıyor. Ancak uygulamada üniversitelerle
sıkı işbirliği içinde çalışan yeni dünya şarapçıları, en
radikal ve en yaratıcı teknikleri deneyerek, çarpıcı tadlara
ulaşmış ve bunları kitlesel üretimle en ucuz fiyata tüketicilere
ulaştırmanın yolunu bulmuş. Böylece, dikte edilen Fransız
kalitesini geride bırakmayı başarmış.
Time, son sayısının 2 sayfasını Avustralya şarapları ile ilgili
bir habere ayırmış ve şöyle deniyor: "10 dolarlık şaraba
da en pahalı şaraba da aynı inanılmaz özen ve kaliteyi ekliyorlar,
bu imkansız. İş şaraba geldiğinde tam bir savaş makinesi
gibiler"
Şarabın yükselişinin sırrı, üreticilerin kalite/fiat oranındaki
çıtayı inanılmaz derecede yükseltmeleri olarak özetlenebilir.
(Özellikle yeni dünya şarapları için geçerli) Yani artık,
alıştığımızdan daha iyi kalitede bir şarabı, çok daha ucuza
içebiliyoruz. Ya da alıştığımız kalitedeki bir şaraba çok
daha az ödüyoruz.
Türkiye’ye geldiğimizde ise farklı bir tablo göze çarpıyor.
Dünyanın ilk beş üzüm üreticisi arasında yer alan Türkiye’de,
üretilen üzümlerin yalnızca % 1’i şarap üretimi için kullanılıyor.
Üzümü şaraba dönüştürerek en büyük katma değeri yaratabilen
tarım sektörlerinden biri olan şarapçılık, ülkemizde henüz
gelişme ortamı bulabilmiş değil. (Üstelik, Anadolu’da 4000
yıl önce bile şarap üretilmesine rağmen.)
Dünyanın şarap üretilen en eski toprakları olan Anadolu’da,
İslamiyet’in etkisiyle körelen şarapçılık, bugünlerde şarabın
-dünyaya paralel ülkemizde de- yükselen eğilimiyle birlikte
silkindi ve atağa kalkmaya hazırlanıyor.
Şarap ithalatı konusunda tek yetkili devlet kuruluşu olan
TEKEL son beş yılda belli koşullar altında da olsa ithalata
izin verdi. Böylece, Sutter Home, Hardts, Geyser Peak, Canyon
Road, Hardys gibi dünya markalarının ürettiği Chardonnay,
Sauvignon Blanc, Chenin Blanc, White Zinfandel, Muscat Alexandria,
Cabernet Sauvignon, Merlot, Shiraz ve Zinfandel
gibi üzüm çeşitlerinden elde edilen, muhteşem ve
bol ödüllü şaraplar otel ve restoran sofralarından başlayarak
Türk tüketicsinin damağında ve zihninde iz bırakmaya başladı.
Günümüzde yüz üzerinden 99 puan almış ve 14 altın madalya
sahibi Eileen Shiraz gibi önemli şarapları bile artık Türkiye’de
bulabiliyoruz. Dünyada şarapçılıkta
başarılı olmanın ön koşulunun gelişmiş asil sepajlar
adı verilen üzüm türleri kulllanmak olduğunu farkeden ve
kaliteyi yakalayamazsa ayakta kalamayacağını gören Türk
özel sektörü, bu üzüm türlerinin ülkemize ithal edilen çubuklarından
üretilen yerli versiyonlarıyla tanıştılar. Türkiye dünyadaki
en değerli genetik üzüm çeşitliliğine sahip. Öyle ki, dünyada
çok popüler Shiraz, Muscat Alexandria ( misket ) gibi bazı
üzüm türlerinin anavatanı Anadolu. Fakat zaman içinde olumsuz
genetik değişiklikler ve bozulma söz konusu olmuş.)
Ülkemizde bazı şarap yapımcılarımız ise Öküzgözü, Kalecik
Karası, Boğazkere, Narince gibi yerli üzüm türlerimize sahip
çıkarak başarılı olmaya aday şaraplar üretiyorlar.
Türk şarapçılığının entegre olmak ve kendisini geliştirmek
için çok az vakti kaldı diyebiliriz. Bunun nedeni, Gümrük
Birliği ile olan anlaşmalarla 'tekeller' ortadan kalktığında,
vergi barajı korumasının da kademeli olarak ortadan kalkacak
olması. (Şu anda ithal şaraplara %450 oranında vergi uygulanıyor). Dolayısıyla, Türk
tüketicileri de şu anda nispeten yüksek fiyatlara satın
aldıkları ithal şaraplara, dünya fiyatlarıyla sahip olabilecekler.
Son olarak internetteki birkaç önemli
şarap sitesinin adresini vermek istiyoruz. Bu sitelerde
şarapla ilgili birçok bilgiye ve cazip fotoğraflara ulaşabilir
hatta evinize kadar teslim
edilecek siparişler bile verebilirsiniz.
ww.brlhardy.com
www.wine.gen.tr
www.hardys-wines.com
www.sutterhome.com
www.hardys.com.au
www.tfewines.com
www.bve.com.au
www.montevina.com
www.leasingham-wines.com.au
www.soleo.com
www.banrockstation.com.au
www.fortant.com
www.houghton-wines.com.au
www.geyserpeakwinery.com
www.stonehavenvineyards.com.au
www.canyonraodwinery.com
www.hediyelux.com
www.sanalkay.com
